Halk oyunları, Türk halk oyunları


Halk oyunları sözlüğü:

  • Yöre: Gerek kültürel gerek coğrafi olarak aynı yargıları taşıyan, aynı sözlere gülen aynı sözlere ağlayan bazen kesin olarak sınırları belirlenemeyen alan.
  • Kostüm: Belirli bir yöreye ait, o yörenin kültürel öğelerini gösteren ve o yöreyle tanımlanan, diğer yörelerden farkını gösteren kıyafetler. Genelde başa giyilen, üste giyilen, ayağa giyilen şekilde irdelenmektedir.
  • Tavır: Yöreleri birbirinden ayırt etmeyi sağlayan hareketsel ve potansiyel bütünlük.
  • Geleneksel Dal: Halkoyunları yarışmalarında figürün ve otantikliğin ön plana çıktığı kategori.
  • Sahnelemeli Dal: Halkoyunları yarışmalarında figürlerin yanında görselliğin ve çizgilerin ön plana çıktığı kategori.
  • Stilize Dal: Federasyonun sahnelemeli dal anlamında kullandığı terim.
  • Artistik Dal: Federasyon tarafından geleneksel dal anlamında kullanılan terim.
  • Organizatör: Halk oyunları yarışması düzenleyen kurum,kuruluş veya kişiler. MEB, Kültür Bakanlığı, Halkoyunları Federasyonu, Vaksa, GSGM Gençlik Merkezleri,Yurt-Kur gibi.
  • Jüri-Hakem: Halk oyunları ekiplerinden puan kıran kişiler; Ekiplerin yöre tavırlarına oyunun gerektirdiği estetiklerin yapılıp yapılmadığını denetleyen kişiler.
  • Alaylı: Asıl mesleği yanında Halk oyunlarına gönül vermiş,kendi kendini yetiştirmiş, hatta ekol olmuş kişiler.
  • Mektepli: İlgili okullarda halk oyunları eğitimi almış ve genelde sadece halk oyunları ile uğraşan kişiler.
  • Kulis: Yarışmalarda esas sahne dışında kalan ve oyuncuların sahneye girip çıkmasına olanak sağlayan düzenek.
  • Milli Eğitim Bakanlığı Halk Oyunları Yarışmaları: Türkiye'nin en çok mazisi bulunan, en köklü, en saygın, en çok katılımın sağlandığı halkoyunları yarışmaları.
  • Zeybek: Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde oynanan oyunların genel ismi. Zeybek bölgesi İzmir, Aydın, Manisa, Muğla, Denizli, Uşak, Afyon, Kütahya, Burdur, Balıkesir ve Çanakkale yörelerinden oluşmaktadır.
  • İzmir Yöresi:Bergama'dan Menemen'e Kemalpaşa'dan Kiraz'a kadar bir alanı kapsayan; bağrında ikiparmak, kostak ali, sürmene, ötme bülbül, sebaye, kırmızı buğday, soğuk kuyu, gökçen efe, sinan ağa, zahide molla, harmandalı, gündoğdu gibi oyunları barındıran; Türkiye'nin en gelişmiş halk oyunları alt yapısına ve sahne yapısına sahip, kendi oyunlarını en güzel sunabilen, birçok farklı kostümünü derleyen Türkiye genelinde ekol olmuş, birçok başarılara imza atmış öncü yöre.
  • Federasyon: Yeni tesis edilmiş, halk oyunlarının kalbi olma yolunda ilerleyen, Türkiye Halkoyunları'nı temsil eden tek tüzel kişilik.

Türk halk oyunları türleri

Türk halk oyunları'nın genel olarak türleri şu şekilde ayrılmaktadır:

  • Hora Bölgesi; Ağırlıklı olarak Trakya'da oynanmasına rağmen Karadeniz'de ve Güney Marmara'da gözlemlenmektedir.
  • Zeybek Bölgesi; Üç alt gruptan oluşur. Kural olarak; 9 zamanlı ve aksak ritmli oyunlardır.
    • Asıl Zeybek Bölgesi; Ege, Güney Marmara, İçbatı Anadolu.
    • Teke Zeybek Bölgesi; Göller Yöresi, Batı Akdeniz.
    • Kaşıklı Zeybek Bölgesi; Güney Marmara, Batı Karadeniz, İçbatı Anadolu ve çevresi. Bu bölgelerde karşılıklı oynanan ritüelleşmiş düzenli oyunlara da rastlanmaktadır (Zonguldak, Karabük'te olduğu gibi).
  • Kaşık Oyunları Bölgesi; Konya Bölümü ve Antalya'nın doğu ilçelerinden itibaren Doğu Akdeniz çevresi.
  • Horon Bölgesi; Doğu Karadeniz.
  • Halay Bölgesi; Üç alt bölümden oluşur.
    • Bozkır Halayları: Orta Karadeniz ve İçdoğu Anadolu
    • Doğu Halayları: Doğu ve Güneydoğu Bölgeleri
    • Çukurova Halayları: Çukurova çevresi.
  • Bar Bölgesi; Kuzeydoğu Anadolu ve İç Artvin.
  • Kafkas Bölgesi; Kuzeydoğu Anadolu.
Halk Oyunları Yöreleri

Bir oyunun halk oyunları vasfı taşıması için kural olarak "zamanda derinlik ve mekanda yaygınlık" ilkesini barındırması gerekir.

 

 

Halk oyunları ile ilgilenen kurumlar

  • Türk Halk Oyunları Federasyonu: Dernek ve Kulüpler 2001 yılında Türk Halk Oyunları Federasyonu'nu oluşturmuşlardır. Spor federasyonları statüsündedir. Derleme faaliyetleri ve yarışmalar organize etmektedir. Başkanı: Gürhan OZANOĞLU 'dur.
  • Milli Eğitim Bakanlığı Okuliçi Beden Eğitimi ve İzcilik Dairesi Başkanlığı: Milli Eğitim Bakanlığı'nın ilgi alanlarından biri de Türk Halk oyunlarıdır. Her yıl M.E.B.'na bağlı bütün okulların katıldığı Türkiye'nin en yaygın halkoyunları yarışmaları yapılmaktadır. Yarışmalar ilçe yarışması, il yarışması, grup yarışması ve Türkiye Finalleri şeklinde yapılmaktadır. Türk Halkoyunları'na derlemelerin yapılmasında MEB'nın büyük rolü vardır. M.E.B. Halkoyunları dairesinin müdürü; Z.Bilge Erdendir. Yarışma Branşları;
  1. İlköğretim Minikler Geleneksel
  2. İlköğretim Yıldızlar Geleneksel
  3. Lise Büyükler Geleneksel
  4. Yaygın Eğitim Kurumları Geleneksel
  5. İlköğretim Minikler Sahnelemeli
  6. İlköğretim Yıldızlar Sahnelemeli
  7. Lise Büyükler Sahnelemeli
  8. Yaygın Eğitim Kurumları Sahnelemeli
  • Kültür ve Turizm Bakanlığı:: Halk oyunları ile ilgilenen bir diğer kurum Kültür Bakanlığı'dır. Bünyesindeki Halk Kültürünü Geliştirme ve Araştırma Müdürlüğü aracılığıyla halk oyunlarının araştırılmasına yönelik çalışmalar yapar. [HAGEM] Ayrıca Kültür ve Turizm Bakanlığı ve sponsoru Sabancı ortaklaşa her yıl Vak-Sa halk dansları yarışması yapmaktadır. Halkoyunları dernekleri arasında yapılmaktadır. Halk Oyunları'nın oscar'ı niteliğindedir. Bunun yanında Kültür Bakanlığı köyler arası mahalli yarışmaları düzenlemektedir.
  • Üniversiteler: Üniversiteler halk oyunlarıyla ilgilen kurumlardır. Gerek öğrenci kulüpleri gerek beden eğitimi spor yüksek okulları ve gerekse Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı aracılığıyla halk oyunlarına katkıda bulunurlar. Üniversite Sporları Federasyonu her yıl üniversiteler arası yarışma düzenlerler.
  • Yurt-kur: Yurt-kur her yıl devlet yurtları arası halk oyunları yarışması düzenlemektedir.
  • Halk oyunları dernekleri ve kulüpleri: pek çok şehirde halk oyunlarını öğretmek ve yaşatmak amacıyla dernek ve kulüpler kurulmuştur.
  • Halk eğitim merkezleri: Hem'lerin asli görevlerinden biri de yöre halk oyunlarını araştırmak ve eğitici yetiştirmektir.
  • Gençlik merkezleri: Gençlik ve Spor'a bağlı gençlik merkezleri de halk oyunlarına hizmet vermektedir.
  •  

Halk Oyunları Konservatuarları ve ilgili Bölümler

 

Kaynak: wikipedia